Vernieuwenderwijs

Werkdruk verlagen: wat kun je zelf doen?

Werken in het onderwijs is een van de mooiste banen die er is. Het werken met mensen die nieuwe dingen willen (of moeten) leren is ontzettend interessant en uitdagend. Elke dag is anders, net zoals dat elke klas of groep anders werkt, met op het einde een mooie beloning: groei en ontwikkeling! Toch is het niet alleen maar mooi, leuk en uitdagend. Wat kunnen we doen tegen de hoge werkdruk?

Werkdruk: een echt probleem

Er wordt steeds meer gevraagd van je als docent, zowel door ouders, door de school als door het ministerie. Het werk wordt steeds drukker en zwaarder, en je komt bijna niet meer toe aan je kerntaak: goede lessen verzorgen. Daarnaast sta je door middel van je smartphone continu in contact met je mentorleerlingen, ouders van mentorleerlingen en mailtjes van collega’s. En net als je denkt dat het even iets rustiger wordt is het toetsweek, dus weer nakijken, vergaderen, rapporten maken, ouderavond en magister bijwerken. Met zoveel extra dingen wordt werkdruk een echt probleem. Vooral in het basisonderwijs uit zich dit: docenten moeten daar heel veel doen en ervaren een enorme werkdruk.

Screenshot uit ‘Beroep en werkdruk in Nederland’, van het CBS.

 

Druk zijn vs druk maken

Het is dus een echt probleem, wat kan leiden tot grote problemen zoals het lerarentekort en het hoge aantal burn-outs in het onderwijs. Maar, en dit is misschien kort door de bocht: we doen het ook een beetje zelf. De meeste mensen in het onderwijs werken niet perse efficiënt, of zijn veel tijd kwijt aan het zichzelf druk maken in plaats van druk zijn. Iedereen kent die zeurende collega die tijd heeft om een uur te vertellen hoe druk het is! En soms doen we er zelf ook aan mee. En dan zijn er ook vergaderingen, samenwerken met collega’s, bijscholing… dat kan allemaal een stuk effectiever, leuker en praktischer, waarmee er een hoop tijd gewonnen kan worden. Want als je kritisch kijkt naar wat echt moet, dan is het ineens een stuk minder dan je vaak denkt. En als je dat dan ook nog wat slimmer aanpakt, dan voel je ook een stuk minder werk druk.

Waar ligt ruimte?

Sterker nog: de Onderwijsinspectie heeft deze winter een document uitgebracht waarin expliciet ingegaan wordt op de vraag: ‘wat moet er nu echt?’. Hoewel de brochure geschreven is voor het basisonderwijs is het voor elke docent interessant. Een voorbeeld:
Screenshot uit ‘Ruimte in Regels’, van de Onderwijsinspectie

Zo blijkt er dus een stuk meer ruimte tussen de regels te zitten dan veel docenten of scholen denken. In dit geval is het de Inspectie zelf die het schrijft, maar ook door gewoon op onderzoek te gaan en vragen te stellen kun je hier achter komen. Een mooi voorbeeld daarvan is het nabespreken van de eindexamens met leerlingen. In plaats van te wachten tot de normering duidelijk is, bespreek je het examen al met de leerlingen die eventueel een herkansing zouden moeten doen. Twee vliegen in een klap: meer duidelijkheid voor de leerling, en minder last-minute regelen van extra lessen en ondersteuning.

Tips om slimmer te werken

Voor een deel kunnen we zelf onze werkdruk dus omlaag brengen, door scherp te kijken naar wat moet en goed te bedenken wat het doel is van wat je precies doet. Om te helpen bij het verlagen van je eigen werkdruk hebben we hier een overzicht, in verschillende categorieën opgedeeld:

Maak je werk leuk

Het is een inkopper, maar wel de belangrijkste van alle punten. Door werk te doen waar je blij van wordt ervaar je minder werkdruk. In tijden van stress en zorgen is het soms lastig om weer terug te denken aan waarom je eigenlijk leraar bent geworden. Het helpt echt enorm: je herkent beter valkuilen en ergernissen, waardoor je er voor zorgt dat je daar geen energie aan hoeft te verliezen. Denk ook eens na over wat je rol als docent eigenlijk is, want die is aan het veranderen.  Als derde punt is het belangrijk om zelf bezig te zijn met leren, want ook dat maakt het werk leuker! Maak zelf keuzes over je professionalisering! 

Productiviteit:

Het onderwijs is niet direct een plek waar het gaat over efficiëntie en effectiviteit. Als het gaat om mensen zijn dat geen fijne termen, maar als het nu gaat over al het werk dat je alleen moet doen? To-do lijstjes en goed agenda gebruik kunnen al veel tijd schelen. En als je daarbij digitale middelen gebruikt zoals Swipes en Evernote, dan maak je het jezelf nog makkelijker!
Hetzelfde geldt voor samenwerken met collega’s. E-mail is dan eigenlijk onhandig, en tegenwoordig zijn daar verschillende andere tools voor die helpen om tijd te bespraken. Denk bijvoorbeeld aan Toby, waarmee je makkelijk een verzameling maakt van interessante websites, of aan bijvoorbeeld Slack, waarmee je sneller en duidelijker kunt communiceren met collega’s.

Heb je wat tijd gemaakt voor jezelf? En wil je graag blijven leren en op de hoogte blijven? Dan zijn Feedly en Pocket goede tools. Hiermee kun je in veel minder tijd toch je dagelijkse nieuws lezen.

Didactiek

Naast alle zaken om het lesgeven heen, kan ook het lesgeven zelf veel druk veroorzaken. Leerlingen die klaargestoomd moeten worden voor een examen, toetsen die nagekeken moeten worden… het kan veel extra werk opleveren. Maar kijk eens goed naar je PTA, want is het wel nodig om zoveel te toetsen? En wat toets je precies?
En is het wel nodig om een heel boek door te werken? Beter kun je beginnen vanuit de kerndoelen en de eindtermen. Ook bij een vak als gym kan dit zorgen voor meer motivatie en dus meer fijnere lessen.
Naast het werken vanuit kerndoelen zijn er ook nog andere didactische vormen die soms beter aansluiten bij de leerlingen, waardoor het uiteindelijk minder werkdruk oplevert. Want: meer motivatie is meer leren, en dat zorgt voor een prettigere omgeving.

Toetsen

Als laatste tips kijken we naar het toetsen zelf, omdat dit ook vaak voor veel werkdruk zorgt. We zijn gewend om proefwerken en so’s af te nemen, maar waarom doen we dat eigenlijk? Leerlingen leren meer wanneer ze zelf betrokken worden bij het beoordelen, en dat is ook waarom formatief toetsen 
steeds meer aandacht krijgt. Ook kun je kijken naar de vorm van toetsen. Het hoeft niet altijd schriftelijk of in een verslag, er zijn verschillende andere alternatieven om te beoordelen of een leerling genoeg geleerd heeft.

Werkdruk is dus een echt probleem, maar voor een deel kun je zelf aan de slag met allerlei oplossingen. Wat doe jij zelf om je werkdruk te verlagen?

Michiel Lucassen

Michiel Lucassen

Docent Innovatie & Prototyping, alumnus master leren en innoveren, maar bovenal een enthousiaste en gedreven leraar met veel ideeën over hoe onderwijs beter, leuker en mooier kan. Veel bezig met en praat graag over makersonderwijs, creativiteit, 21st century skills en onderwijs voor de toekomst.

2 reacties

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

  • Omdat het is geschreven voor het basisonderwijs, kun je dit dan ook doortrekken naar het voortgezet onderwijs? Geldt het dan ook voor het VO? En wat wordt er precies bedoeld met de term “groepsplannen”? Die vind ik vooralsnog een beetje vaag. Zijn dat pto’s/ pta’s of denk ik helemaal verkeerd? Ik denk dat je vooral met efficiënt werken de grootste slag kunt slaan, kill your darlings. Leuk stuk Michiel!

    • Thanks! Voor zover ik weet is er nog niet een vergelijkbaar document voor het VO, en een groepsplan moet je zien als een OPP voor de hele klas… Veel werk dus als je dat echt als een OPP per leerling behandeld! En inderdaad, de meeste docenten hebben nog veel te winnen qua efficiëntie 🙂

Volg ons

Makkelijk op de hoogte blijven van onze activiteiten? Volg ons op social media of via onze RSS feed!

✏️ Artikel plaatsen

Wil je ook een artikel plaatsen op Vernieuwenderwijs? Maak je eigen account aan, waarmee je artikelen kan maken, indienen en beheren.

Registreren

✉️ Nieuwsbrief

Volg ons

Makkelijk op de hoogte blijven van onze activiteiten? Volg ons op social media of via onze RSS feed!