Vernieuwenderwijs

In hoeverre ben je als team bezig met formatief handelen? Twee vragenlijsten (download)

In hoeverre zijn jij en je collega’s actief bezig met formatief handelen? En in hoeverre hebben jij en je collega’s kennis over formatief handelen? In veel scholen en opleidingen wordt actief ingezet op formatief handelen, maar hoe kan dit zichtbaar worden gemaakt? Onderzoekers ontwikkelde twee vragenlijsten om zowel het inzetten van, als denken over, formatief handelen inzichtelijk te maken. In dit artikel de vertaling van beide vragenlijsten!

Formatief handelen

Formatief handelen is momenteel één van de belangrijkste of in ieder geval meest populaire ontwikkelingen waar docenten op veel scholen en opleidingen mee bezig zijn. Je zou het kunnen omschrijven als een containerbegrip voor ‘gewoon goed lesgeven’. Concreet wordt het omschreven als alle activiteiten die leerlingen en docent uitvoeren om de leeractiviteiten van leerlingen in kaart te brengen, te interpreteren en te gebruiken om betere beslissingen te maken over vervolgstappen (Black & William, 2008).
Belangrijke aspecten daarbij zijn bijvoorbeeld het geven van feedback en het werken aan kwaliteitsbesef.

Belangrijk om daarbij te benoemen is dat formatief een eigenschap is van de beslissing, en niet van de toets zelf. Er is geen summatieve of formatieve toets: een toets is een brug tussen didactiek en leren en als het goed is toets je continu om samen met studenten of leerlingen te kijken in hoeverre zij iets begrijpen of kunnen. Daarbij neem je vaak formatieve beslissingen (formatief handelen) en soms summatieve beslissingen. Het vraagt dus om een andere kijk op toetsing. Meer daar over in dit artikel waarin we ingaan op waartoe toetsing dient.

Inzicht in formatief handelen

Formatief handelen is dus een belangrijk concept waar veel scholen en opleiding actief mee mee bezig zijn. Dit kan bijvoorbeeld worden gedaan interne studiedagen te organiseren waar het van- en met elkaar leren centraal staat of het inzetten op een duurzaam innovatietraject waarbij interne expert worden opgeleid.

Hoe je ook werkt aan formatief handelen, het is daarbij belangrijk in stil te staan bij in hoeverre jij en je collega’s formatief handelen (formatieve toepassing) en in hoeverre jij en je collega’s kennis hebben over formatief handelen (formatieve geletterdheid). Hoe kun je dat doen? Vanuit die vraag ontwikkelde en valideerde onderzoekers Zi Yan en Serafina Pastore (2022) twee vragenlijsten: de Teacher Formative Assessment Practice Scale (TFAPS) en Teacher Formative Assessment Literacy Scale (TFALS), die we hebben vertaald naar het Nederlands voor zowel het VO als MBO, HBO en WO.

Teacher Formative Assessment Practice Scale (TFAPS)

De TFAPS is bestaat uit 10 stellingen over in hoeverre je formatief handelen toepast, die je zelf beantwoord met een 6 punt likertschaal, variërend van ‘nooit’ tot ‘zeer vaak’. Van de stellingen gaan er 6 over docentgestuurd formatief handelen en 4 over studentgestuurd (leerlinggestuurd) formatief handelen. De vragenlijst is dus bedoeld om te reflecteren op – en in gesprek te gaan over – in hoeverre je als team inzet op formatief handelen. Download hieronder de Nederlandse vertaling van de vragenlijst.

Download vragenlijst (VO) Download vragenlijst (MBO, VO, WO)

Teacher Formative Assessment Literacy Scale (TFALS)

De TFALS bestaat uit 22 stellingen over in hoeverre je kennis hebt over formatief handelen, die zelf beantwoord met een 6 likertschaal, variërend van ‘zeer oneens’ tot ‘zeer eens’. Van de stellingen gaan er 7 over conceptuele kennis, 8 over praktische kennis en 7 over sociaal-emotionele kennis. De vragenlijst is dus bedoeld om te feflecteren op – en in gesprek te gaan over – in hoeverre je als team kennis hebt over formatief handelen (‘formatieve geletterdheid’). Download hieronder de Nederlandse vertaling van de vragenlijst.

Download vragenlijst (VO) Download vragenlijst (MBO, VO, WO)

De vragenlijsten inzetten

Interessant, die vragenlijsten, maar wat kun je er mee? Welke vragenlijst je kiest om mee aan de slag te gaan zal afhangen van het doel dat je hebt: wil je als team inzicht krijgen in hoeverre jullie bezig zijn met formatief handelen? Of juist meer in hoeverre jullie kennis hebben over formatief handelen? Oftewel: wil je werken aan he waarom of het hoe? De eerste vragenlijst is vooral praktisch van aard en de tweede vragenlijst meer fundamenteel.

Welke vragenlijst je ook kiest, een suggestie is om de vragenlijst tijdens en vakgroep- of teambijeenkomst individueel in te vullen en vervolgens in kleine groepen met elkaar te bespreken? Wat valt op? Waar zit nog winst? Vervolgens kun je dit centraal terugkoppelen en op basis van de overeenkomstige groeipunten samen (eventueel wederom in groepen) bespreken wat kan helpen om als team(s) hier stappen in te zetten.

Succes met het werken aan formatief handelen!

Wessel Peeters

Wessel Peeters

Mede-oprichter van Vernieuwenderwijs en onderwijskundige bij Buurtcollege Agora Maas en Peel. Daarvoor enkele jaren onderwijskundige in het HBO en negen jaar docent Maatschappijleer en Geschiedenis op het Vmbo en Havo. Praat graag over en is graag bezig met: didactiek, curriculumontwerp, toetsing, leren leren en veranderkunde. Actieve ontwikkelaar, onderzoeker en spreker.

4 reacties

Geef een reactie

💡 Onze diensten

Wil je hiermee aan de slag en kun je hulp gebruiken? Als docenten en onderwijskundigen helpen we graag. Bekijk hier ons aanbod:

Ga naar →

Blijf op de hoogte!

Elke week dit soort artikelen & interessante linkjes ontvangen in onze nieuwsbrief?

Please wait...

Bedankt, je staat op onze mailinglijst!