Vernieuwenderwijs

De Taxonomie van Bloom: inhoudelijk goed, maar vaak fout gebruikt

Als docent ben je altijd opzoek naar nieuwe manieren om leerlingen te helpen om beter te leren. Daarbij horen ook onderzoeken en instrumenten, en een instrument waar vaak naar verwezen wordt is de Taxonomie van Bloom. Er is alleen een groot probleem: de welbekende piramide klopt niet! Hoe zit het nu precies met deze Bloom en wat klopt er wel van? In dit artikel zoeken we het uit. 

De Taxonomie

Het is een instrument wat bij veel docenten bekend is: de taxonomie van Bloom. Het lijkt een handig overzicht waarin het verschil wordt gemaakt tussen ‘hogere orde denken’ en ‘lagere orde denken’. Simpel gezegd: reproduceren en toepassen is makkelijk, pas vanaf analyse en synthese wordt het interessant. Het hoogste niveau is ‘creëren’. Klinkt allemaal logisch toch? Daarom zijn er ontzettend veel lessenseries, opdrachten, en soms bijna complete onderwijshervormingen bedacht op basis van Bloom’s taxonomie. Er is alleen een ding: het klopt niet…

Een afbeelding of 1000 woorden?

Het is een bekend gezegde: een afbeelding zegt meer dan 1000 woorden. En in dit geval is dat ook eigenlijk precies wat er fout is gegaan. Benjamin Bloom was voorzitter van een comité dat tussen 1949 en 1953 onderzoek deed naar ‘leren’, en daarbij kwam tot een aantal verschillende onderdelen binnen het cognitieve domein. Het comité kwam daarbij op 6 verschillende onderdelen:

Onthouden: het herkennen en onthouden van feiten, termen, basale concepten of antwoorden op vragen zonder het precies te begrijpen.

Begrip: het laten zien van begrip van feiten en ideeën, door te organiseren, te vergelijken of uitleg te geven.

Toepassing: het gebruiken van kennis om dit toe te passen in nieuwe situaties.

Analyse: het verder kunnen kijken dan wat je weet, feiten en de onderlinge relatie analyseren en hier bewijzen bij zoeken.

Synthese: vanuit de kennis die je hebt kun je nieuwe systemen en patronen bedenken. In de nieuwste versie is dit veranderd in ‘creëren’.

Evaluatie: op basis van kennis een mening vormen, waarbij je verschillende meningen en argumenten tegen elkaar kunt afwegen.

Al snel werd hier door anderen een visuele versie van gemaakt, en dat is de taxonomie van Bloom zoals we die kennen: de piramide.

En toen ging het fout: van een concept met verschillende onderdelen werd het ineens een rangschikking, waarbij er een splitsing kwam in ‘hogere orde’ en ‘lagere orde’. De ideeën van het team van Bloom verdwenen, en werden vervangen door 6 begrippen en een duidelijke afbeelding.

Wat is het dan eigenlijk?

De taxonomie van Bloom is dus anders dan de meesten denken. De belangrijkste misvatting is eigenlijk de afbeelding. Door de piramide lijkt het een bouwwerk te zijn, waarbij de hoogste stap het belangrijkste doel is. In de praktijk betekent dit al snel dat er dan twee dingen gebeuren: docenten die hameren op de belangrijke rol van kennis en dat dit de basis is: zonder kennis kun je niks. En aan de andere kant: docenten die afgeven op kennis omdat dit ‘slechts’ de basis is: je moet zo snel mogelijk ‘naar boven’ in de piramide.

Bloom bedoelde dit natuurlijk niet. De enige richtinggevende uitspraak in dit kader is dat kennis wel de basis vormt van de andere onderdelen. Beter gezegd: zonder deze kennis en het begrip ervan is het best ingewikkeld om iets anders te doen. Maar zit er dan een oplopende moeilijkheidsgraad in? Moet je altijd starten bij kennis? Nee dus.

Zoals de schrijvers van de Taxonomie zelf stellen: het is vooral een beschrijving van verschillende soorten ‘leer-gedrag’. Hierbij vonden ze zelf te weinig bewijzen te hebben en gaven ze zelf aan dat het misschien niet eens mogelijk is om een sluitende theorie te hebben op dit gebied.

Verkeerd begrepen

Uiteindelijk kun je dus stellen dat de Taxonomie van Bloom vaak verkeerd begrepen wordt. Als je dan goed kijkt naar de verschillende manieren waarop de taxonomie gebruikt wordt zie je dat het vooral op de volgende punten neer komt:

Hiërarchie: Er zit geen hiërarchie in de taxonomie. Het gaat om een verzameling aan termen die gedrag beschrijven wat je kunt zien bij een leerling. Je kunt wel stellen dat in de meeste gevallen kennis nodig is, maar het hoeft niet te beginnen bij kennis.

Hogere orde/lagere orde: Er is geen ‘hogere orde’ of ‘lagere orde’ in de piramide. Dit is later pas bedacht en heeft eigenlijk niets met de taxonomie van Bloom te maken.

Toepassen en creatie: Het is niet noodzakelijk om iets te schilderen om te laten zien dat je het snapt. Dat betekent niet dat dit geen mogelijkheid is, maar de begrippen ‘toepassen’ en ‘creatie’ slaan op alle vormen, ook gewoon op het schrijven van een essay bijvoorbeeld.

De taxonomie is compleet: De makers geven zelf aan dat het een aanzet is tot het beschrijven van verschillende onderdelen. Ze zien het als een richtlijn, maar zeker niet als ‘de waarheid’.

Een betere Bloom

Met deze punten kun je dus anders naar het werk van de schrijvers van de Taxonomie van Bloom kijken. Als je het dan op een andere manier visualiseert is het ineens veel logischer, en daardoor ook veel bruikbaarder. In deze ‘nieuwe Bloom’ staan de verschillende onderdelen naast elkaar, waarbij er geen rangorde is. Daarnaast staan er een aantal begrippen bij die passen bij elk onderdeel, zodat het nog handiger is om te gebruiken.

Werk je veel met deze taxonomie? Of heb je andere voorbeelden in het onderwijs van onderzoeken die verkeerd geïnterpreteerd zijn? Laat het dan vooral weten in een reactie! Wil je meer voorbeelden van dit soort misconcepties of voorbeelden van hoe je onderzoek toepast in de klas? Dan is het boek ‘Klaskit‘ van onze boekenlijst zeker de moeite waard.

Michiel Lucassen

Michiel Lucassen

Docent, alumnus master leren en innoveren, maar bovenal een enthousiaste en gedreven leraar met veel ideeën over hoe onderwijs beter, leuker en mooier kan. Veel bezig met en praat graag over makersonderwijs, creativiteit, 21st century skills en onderwijs voor de toekomst. Mede-oprichter van Vernieuwenderwijs.

24 reacties

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

  • Bedankt voor deze heldere uitleg! Ik heb nog wel een vraag, over het hogere orde leren. Ik versta hieronder (simpel gezegd) dat studenten (ik geef les op HBO) meer zelf moeten nadenken. Ik denk dat er wat dat betreft wel verschillen zitten tussen de onderdelen. Hoe denk jij hierover?

    • Hoi Ank,

      Hm, ik snap je punt maar blijf het ook een lastige vinden. In het artikel geef ik ook aan dat ik denk dat het ‘hogere’ en ‘lagere’ orde denken niet perse een goede scheiding is. Volgens mij zitten er wel verschillen tussen de onderdelen qua niveau van zelf nadenken, maar is daar niet echt een duidelijke rangorde in te maken.

      Heb je hier iets aan?

      • Bedankt voor je reactie! Ik wil in een cursus van de lerarenopleiding graag naar dit artikel verwijzen en omdat wij onze studenten aanleren om te verwijzen naar bronnen en kritisch te kijken naar betrouwbaarheid van bronnen, mijn kritische vraag.

          • Dus het mooie visuele plaatje heb je zelf ontworpen? Ik wil hem namelijk gebruiken in een stuk voor mijn opleiding en heb dus ook een bron nodig 🙂

          • Hoi! De afbeelding heb ik zelf ontworpen inderdaad, maar als je kijkt op internet dan zie je dat er meerdere zijn met hetzelfde idee. Gebruiken mag zeker!

    • Hey dat is grappig! Kende jullie artikel niet maar zie wel veel overeenkomsten inderdaad! Gelukkig zijn er meerderen die zo denken ?

    • Mooie voorstelling, dank!
      Doen we Bloom niet tekort als we alleen over de cognitieve taxonomie praten? Hij heeft er ook een affectieve en psychomotorische. Zijn die even belangrijk, maar ondergesneeuwd?
      Ann

      • Hoi Ann,

        Je hebt helemaal gelijk! Ook de affectieve en psychomotorische taxonomiën zijn interessant, en zeker ook ondergesneeuwd. Je merkt dat de nadruk op het cognitieve (en het zoeken naar handvatten daarvoor) maakt dat deze taxonomie veel meer aandacht krijgt dan de anderen. Ik denk dat juist die driehoek het heel sterk maakt. Een goed idee voor een volgend artikel dus 🙂

  • Dag Michiel, binnen de opleiding IAG hangt het behalen van het post HBO af of de student wel/niet op het niveau van toepassen functioneert. Er wordt dus van links naar rechts gekeken waarbij het gemiddelde moet liggen op het niveau van toepassen. Als ik jouw goed begrijp zegt dit leergebied toepassen niks over een bepaald niveau en is het gewoon één van de manieren tot leren en staat gelijk aan de andere 6 niveaus? Begrijp ik nu goed dat deze manier van gebruikmaking van Bloom`s model foutief is en geen goed instrument om te beoordelen op welk niveau iemand acteert? De uitleg dat je namelijk de niveaus die links liggen van bijv. toepassen automatisch hebt wanneer je aan kunt tonen dat je iets toepast lijkt mij logisch. Wil je iets gericht toepassen dan is daar kennis en inzicht voor nodig. Wil je iets creëren dan zul je daarvoor de kennis (theorie) moeten bezitten en begrijpen, inzicht hebben waartoe deze kennis kan leiden, dit kunnen toepassen, het toegepaste kunnen analyseren en evalueren op doelmatigheid. Als laatste zou je iets nieuws kunnen creëren wanneer je vind dat methodieken/strategieën die al voorhanden zijn niet het gewenste effect hebben.

    • Hoi Harrald,
      Dat klopt! De taxonomie is nooit bedoeld geweest als beoordelingsinstrument of als een pyramide van oplopende vaardigheden. Dat is later door anderen bedacht, maar meerdere malen door onderzoek ook ontkracht. Als je er al een ordening in wil aanbrengen, dan zou het hoogstens kunnen zijn dat ‘onthouden’ voorwaardelijk is voor de andere onderdelen. In principe zijn alle andere onderdelen gelijkwaardig en uitingsvormen van ‘begrijpen’. Als je de verschillende werkwoorden uit het schema vergelijkt dan is dat ook logischer.

      De verschillende stappen die je aangeeft zijn helder, maar zijn ook in omgekeerde vorm vaak toepasbaar. Door iets te analyseren begrijp je het bijvoorbeeld beter. Door iets te creëren pas je ook de nieuwe kennis toe.

      Ik zelf zou dus niet aanraden om de taxonomie van Bloom als beoordelingsinstrument te gebruiken. Het is vooral geschikt om bepaald leer-gedrag te beschrijven, zonder hier een niveau aan te koppelen.

      Heb je hier iets aan?

      • Hallo Michiel,

        Bedankt voor je heldere artikel en je ‘nieuwe Bloom’. Je merkt dat wel vaker dat theorieën een eigen weg gaan leiden zoals ook bijvoorbeeld het geval is bij de ‘leerkuil’ of de ‘learning challenge’.

        Wel vraag ik me af waarom wil je eigenlijk deze taxonomie van Bloom gebruiken als het niet gaat om beoordelen? Je zegt je leer-gedrag wilt beschrijven, maar waarom? Is dat om er voor te zorgen dat je in je lessen al deze vormen van leer-gedrag een plekje geeft? Dat je je er van bewust moet zijn om niet alleen maar te werken aan ‘onthouden’ of een van de anderen? Het lijkt mij in ieder geval goed om af te wisselen, maar zeker ook te checken of je leerlingen alle vormen van leer-gedrag tot op zekere hoogte beheersen.

        groeten
        Frederike

        PS: de opmerking van Marion over de vorm van een bloem is misschien wel leuk. Dan doe je ‘onthouden’ in het midden en de anderen er om heen…

        • Hoi Frederike,

          Dank! En inderdaad, misschien moet ik maar eens een nieuw ontwerp maken 🙂

          Over het ‘waarom’ van de taxonomie: ik denk dat je dat heel goed beschrijft. Zowel bij het ontwerpen van onderwijs als bij het observeren van wat er tijdens het leren gebeurt is dat handig.

  • Beste Michiel,

    Ben je al op de hoogte van het nieuwe boek: ‘De taxonomie van Bloom in de klas’? Dit boek is in 2018 uitgegeven door Rombaut, Molein en van Severen. Het gaat ook in op de aannames die jij beschrijft in je artikel, maar legt nog veel meer geschienis en theorieën hieraan ten grondslag. Het is een aanrader in elk geval.

    • Hey Frances, dank voor de tip! Dat boek kende ik nog niet, maar ziet er inderdaad interessant uit.

  • Kan je volgens jou niet zeggen dat hoogbegaafden meer toekomen aan het creëren dan anderen? Ben ik benieuwd naar, net teamcursus gevolgd en de piramide aangeboden gekregen als basis voor het bedenken van hogere orde denkopdrachten. Ben nieuwsgierig naar jouw uitleg hierover.

    • Hoi Katherina,

      Oei, lastige vraag! Ik kan niet 100% met zekerheid stellen dat hoogbegaafden meer toekomen aan het creëren dan anderen. Voor zover ik weet is daar ook niet direct goed onderzoek naar. Wat ik wel weet is het volgende: het zou niet zo moeten zijn dat alleen bij hoogbegaafde kinderen ‘hogere’ denkvaardigheden gebruikt worden. Zoals je in het artikel ziet heeft Bloom het zelf nooit ingezet als een piramide, en diende het puur om leeractiviteiten te beschrijven. Hierin zit dus ook geen hiërarchie.

      Dat bij hoogbegaafde leerlingen er meer aandacht is voor de denkvaardigheden die als ‘hoger’ worden gezien is zeker goed. Maar eigenlijk zou dit bij elk niveau en type kind zo moeten zijn. Juist het opdelen in ‘hoger’ en ‘lager’ maakt dat het lijkt of het over een bepaald niveau van denken gaat, terwijl het gaat over een type leeractiviteit. Creëren kan dus net zo goed bij leerlingen die minder goed presteren.

      Kortom: wanneer de piramide gebruikt wordt, dan klopt er iets niet. Het is namelijk geen piramide! Dat er meer aandacht besteed wordt aan de verschillende soorten leeractiviteiten, dat is dan wel weer goed.

      Hopelijk heb je hier iets aan!

    • Aanvullend: een schilderij creëren kun je zonder het materiaal te kennen of de inhoud er van te kunnen toepassen. En ook: juist het maken (denk creativiteit, makersonderwijs) past ook goed bij een doelgroep met relatief meer praktisch gerichte leerlingen, zoals op het vmbo. Bloom noemde nooit de woorden ‘hoge en lagere denkvaardigheden’. Zonde en onnodig om onderscheid te maken op basis van intelligentie wat dat betreft.

✏️ Artikel plaatsen

Ook een artikel plaatsen op Vernieuwenderwijs? Maak dan je eigen account aan:

Registreren →

📧 Nieuwsbrief

Ontvang wekelijks onze nieuwsbrief met onze nieuwste artikelen én interessante linkjes.

Please wait...

Bedankt, je staat op onze mailinglijst!

💡 Meer weten?

Als docenten en onderwijskundigen bieden we actieve workshops, inspirerende lezingen en innovatietrajecten. Bekijk onze diensten voor meer informatie!

Ga naar →